Opvolgers en niet-opvolgers: Van familiebedrijf naar ondernemersfamilie

 

Kernpunten

• Ondernemerschap stopt niet bij de opvolger. Ook familieleden die het familiebedrijf niet overnemen, kunnen de ondernemende kennis, waarden en ervaring uit de familie benutten om zelf ondernemer te worden.
• De familie bepaalt mede waar ondernemerschap tot bloei komt. In hechte families blijft ondernemerschap vaker verbonden aan het familiebedrijf, terwijl meer flexibele families juist ruimte bieden om buiten het familiebedrijf een eigen onderneming te starten.
• Continuïteit vraagt om een bredere blik. Richt opvolging niet alleen op het voortbestaan van het familiebedrijf, maar ook op het stimuleren van ondernemerschap bij alle familieleden.

 

Inleiding

In deze blog staat het wetenschappelijke artikel “Inheriting the legacy but not the business: When and where do family nonsuccessors become entrepreneurial?” van James Combs, Peter Jaskiewicz, Sabine Rau en Ridhima Agrawal centraal. Het doel van het artikel is te begrijpen waarom niet-opvolgers uit een ondernemende familie ervoor kiezen om de kennis en ervaring van hun familie op een nieuwe manier te gebruiken, in plaats van het familiebedrijf verder te laten groeien of een heel andere richting in te slaan. Het artikel is in 2023 gepubliceerd in het Journal of Small Business Management.

Introductie van het artikel

Veel familiebedrijven richten zich bij opvolging op de vraag: wie neemt het bedrijf over? Minsten zo interessant is de vraag hoe het carrièrepad van niet-opvolgers verloopt. Zijn zij minder ondernemend of zoeken zij juist een andere weg? Dit artikel laat zien dat ook niet-opvolgers een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan ondernemerschap. Het artikel maakt onderscheid tussen een familiebedrijf en een ondernemende familie. Een ondernemende familie is een familie waarin één of meer familieleden eigenaar zijn van of betrokken zijn bij één of meerdere ondernemingen. Ondernemerschap is daarmee niet verbonden aan één bedrijf, maar aan de familie als geheel.

 

Als lid van een familie, krijgen niet-opvolgers ook een ondernemende nalatenschap (entrepreneurial legacy) mee. Deze nalatenschap bestaat uit kennis, vaardigheden, ervaringen, waarden en het zelfvertrouwen die zij ontwikkelen door op te groeien in een ondernemende familie. Het ontstaat vooral door verhalen die worden overgedragen van generatie op generatie. Ondernemende nalatenschap kan ertoe leiden dat niet-opvolgers later zelf ondernemer worden, ook al zetten zij het familiebedrijf niet voort. Wanneer meerdere familieleden ieder een eigen onderneming hebben of ontwikkelen, ontstaat er een portfolio van bedrijven. In plaats van één familiebedrijf bouwt de familie dan aan meerdere ondernemingen die gezamenlijk bijdragen aan de continuïteit van ondernemerschap. Dit leidt tot een interessante vraag: Welke omstandigheden zorgen ervoor dat niet-opvolgers hun ondernemende nalatenschap daadwerkelijk omzetten in een eigen onderneming buiten het familiebedrijf?

Onderzoeksmethode

De onderzoekers baseren hun conclusies op 74 interviews met familieleden uit verschillende generaties van 13 Duitse families met een wijnbedrijf. Met deze interviews onderzochten zij wanneer en onder welke omstandigheden niet-opvolgers ondernemer worden buiten het familiebedrijf.

Resultaten

De auteurs komen tot vier belangrijke inzichten.

1. Ondernemerschap en niet opvolgers
Een ondernemende familie vergroot de kans op ondernemerschap, maar zo vanzelfsprekend is het niet. Ook opleiding en werkervaring bereiden niet-opvolgers voor op ondernemerschap. Juist de combinatie zorgt ervoor dat niet-opvolgers daadwerkelijk gaan ondernemen.

 

2. Traditionele rolpatronen beperken ondernemerschap
Hoewel dochters dezelfde ondernemende nalatenschap meekrijgen als zonen, krijgen zij niet altijd dezelfde kansen. Traditionele opvattingen over opvolging en eigendom zorgen ervoor dat zonen vaker worden voorbereid op ondernemerschap en gemakkelijker toegang krijgen tot middelen en ondersteuning vanuit de familie.

 

3. Hechte families houden ondernemerschap dicht bij huis
In hechte families met duidelijke tradities voelen niet-opvolgers zich sterk verbonden met familie en het familiebedrijf. Zij zetten hun ondernemerschap daarom vaak in voor het bestaande familiebedrijf of starten een nieuwe onderneming die daarbij aansluit. De familie vormt daarbij een belangrijke bron van hulp, kennis en middelen.

4. Flexibele families geven ruimte aan een eigen ondernemende route
In families waar ruimte is voor eigen keuzes, zetten niet-opvolgers hun ondernemerschap vaker in buiten het familiebedrijf. Zij starten bijvoorbeeld een onderneming in een andere sector of regio. De familie ondersteunt deze keuze, ook als deze niet direct bijdraagt aan het familiebedrijf.

Conclusies

Ondernemerschap in ondernemende families is veel breder dan bedrijfsopvolging. Kinderen kunnen dezelfde ondernemende nalatenschap meekrijgen, maar opleiding en werkervaring en de cohesie, structuur en flexibiliteit van het gezin beïnvloeden hoe en waar zij deze benutten. In hechte families met duidelijke tradities zetten niet-opvolgers hun ondernemerschap vaker in voor het familiebedrijf of voor nieuwe ondernemingen die daarbij aansluiten. Dit komt omdat de onderlinge verbondenheid met familieleden hoger is. In minder hechte families kiezen niet-opvolgers juist vaker voor een eigen onderneming buiten het familiebedrijf. De ondernemende nalatenschap is er wel, maar op een andere manier vormgegeven.
Het artikel nodigt familiebedrijven uit om verder te kijken dan alleen bedrijfsopvolging. De toekomst van een ondernemende familie ligt niet in één opvolger of één bedrijf. De meeste waarde ontstaat wanneer familieleden ieder op hun eigen manier ondernemerschap ontwikkelen. Daarmee verschuift de aandacht op continuïteit van het familiebedrijf naar ondernemerschap binnen de familie.

Afronden en adviezen

De inzichten uit dit onderzoek bieden concrete aanknopingspunten voor hoe (familie)bedrijven en adviseurs.

 

Adviezen aan familiebedrijven

• Investeer niet alleen in ontwikkeling van degene die het bedrijf overneemt, de opvolger, maar ook in de ontwikkeling van niet-opvolgers. Hun ondernemerschap kan op een andere manier waarde creëren voor de familie.
• Zie nieuwe ondernemingen als aanvulling. Wanneer een zoon of dochter een eigen bedrijf wil starten kan dat juist leiden tot nieuwe kennis, samenwerkingen en kansen voor de hele familie. Zo ontstaan ondernemende families.
• Bespreek tijdig welke ambities ieder familielid heeft en hoe die kunnen bijdragen aan de familie en binnen of buiten het familiebedrijf.

 

Adviezen aan niet-familiebedrijven

• Investeer in ondernemend gedrag. Stimuleer ondernemerschap en geef medewerkers ruimte te geven om initiatief te nemen, nieuwe ideeën uit te proberen en verantwoordelijkheid te dragen.
• Ondernemerschap ontstaat niet alleen door individuele eigenschappen, maar ook door de omgeving. Een cultuur waarin experimenteren en leren normaal zijn, vergroot de kans dat werknemers ondernemender worden.

Adviezen aan adviseurs

• Richt gesprekken niet alleen op opvolging. Vraag ook naar de ambities van familieleden die het bedrijf niet zullen overnemen en verken of hun ambities het familiebedrijf kunnen versterken.
• Denk in termen van een ondernemende familie. Soms ligt de grootste waarde in een netwerk van verschillende bedrijven die elkaar versterken en niet in het familiebedrijf alleen.
• Veel families denken vooral na over eigendom, aandelen en governance. Minstens zo belangrijk is welke waarden, ervaringen en ondernemende vaardigheden de familie wil doorgeven aan de volgende generatie

 

Voor meer informatie

Lorange, P. (2021). Reinventing the family firm: A guide to how enterprising family business owners build a portfolio. IMD International.
 

Bron

Combs, J. G., Jaskiewicz, P., Rau, S. B., & Agrawal, R. (2023). Inheriting the legacy but not the business: When and where do family nonsuccessors become entrepreneurial? Journal of Small Business Management, 61(4), 1961–1990. https://doi.org/10.1080/00472778.2021.1883038