Het is niet makkelijk, maar juridisch advies inwinnen en afspraken maken loont wel

on


Kernpunten

  • Veel familiebedrijven hebben geen duidelijke juridische afspraken over eigendom, opvolging of wat er gebeurt bij ziekte, scheiding of overlijden, waardoor ze kwetsbaar zijn. 
  • Eigenaren van (familie)bedrijven vinden juridisch advies duur, weten niet goed wat ze nodig hebben, en vermijden lastige onderwerpen, zoals wat te doen bij overlijden, waardoor zij zaken uitstellen.
  • Familiebedrijven krijgen vaak onvolledig advies omdat adviseurs verschillende juridische expertise hebben en te weinig samenwerken.

Inleiding

Deze keer staat het wetenschappelijke artikel “Legal advisors and family business owners: A transaction cost understanding of “the ownership contact” van Kajsa Haag, Hanna Almlöf, Marina Madsen en Mette Neville centraal. De auteurs geven antwoord op de vraag waarom eigenaren van kleine en middelgrote familiebedrijven onvoldoende aandacht besteden aan het maken van afspraken over eigendom. Het is in 2024 gepubliceerd in Family Business Review.
 

Introductie van het artikel

Kenmerkend voor familiebedrijven is dat familiale relaties en zakelijke belangen nauw met elkaar verweven zijn. Eigenaren doen er goed aan om eigendom en opvolging tijdig en zorgvuldig juridisch vast te leggen. Hoewel het niet prettig is om stil te staan bij situaties als scheiding, faillissement of overlijden, kan het nalaten hiervan leiden tot grote problemen. Zo kan bij een onverwacht overlijden bijvoorbeeld onduidelijkheid ontstaan over wie de aandelen erft en wie het bedrijf mag leiden. Door in rustige tijden duidelijke afspraken te maken blijft het bedrijf beter beschermd. Echter, voor advies over eigendom en eigendomsoverdracht zijn eigenaren afhankelijk van juridische experts op het gebied van familie- en ondernemingsrecht. Uit onderzoek blijkt echter dat vooral eigenaren van kleine en middelgrote familiebedrijven de beschikbare juridische instrumenten en documenten onvoldoende benutten, waardoor zij risico lopen op conflicten en hogere kosten op de lange termijn. Dit vraagt om advies waarin zowel familierecht als ondernemingsrecht wordt meegenomen, zodat problemen rond eigendom, zeggenschap en opvolging zoveel mogelijk worden voorkomen.
 

Onderzoeksmethode

Het artikel is gebaseerd op 30 interviews met juridische adviseurs op het gebied van familie- en ondernemingsrecht uit Zweden en Denemarken en 9 interviews met eigenaren van familiebedrijven. Daarnaast werd een online enquête gehouden onder ruim 100 eigenaren van familiebedrijven.
 

Resultaten

Het onderzoek laat zien dat de markt voor juridisch advies te versnipperd is en dat ondernemers zelf onvoldoende geïnformeerd zijn en daarom noodzakelijke beslissingen uitstellen.
 
Versnipperde markt van juridisch advies
Familiebedrijven regelen hun eigendom en opvolging onvoldoende omdat juridisch advies gespecialiseerd is. Juristen zijn of gespecialiseerd in het ondernemingsrecht óf in het familierecht, maar zelden in beiden. Hierdoor is een volledig advies aan familiebedrijven moeilijk, omdat die juist te maken hebben met beide rechtsgebieden. Echter, adviseurs lijken het ook niet altijd te willen. Binnen de juridische wereld wordt ondernemingsrecht als prestigieuzer gezien dan familierecht (Haag & Sund, 2016).
 
Onzekerheid en uitstel bij ondernemers
Veel ondernemers hebben onvoldoende kennis van de inhoud van de contracten en vertrouwen volledig op hun adviseur, maar kunnen niet beoordelen of het advies goed of volledig is. Het komt ook voor dat oude contracten of standaardcontracten zijn gebruikt waarbij het onduidelijk is voor de ondernemer of het nog steeds past bij hun situatie. Daarnaast stellen veel ondernemers het inwinnen van juridisch advies uit omdat de kosten te hoog zijn en/ of het nut wordt niet direct ingezien. Pas als zich een conflict of probleem voordoet, beseft men dat goede contracten problemen hadden kunnen voorkomen. Naast financiële redenen spelen emoties een grote rol. Over onderwerpen als overlijden, erfenis of scheiding praten voelt vaak ongemakkelijk. Zulke gesprekken kunnen spanning of wantrouwen binnen de familie veroorzaken. Daardoor worden belangrijke afspraken zoals huwelijkse voorwaarden of testamenten niet gemaakt of op de lange baan geschoven.
 

Conclusies

Dit artikel laat zien dat het gebrek aan kennis van de juridische aspecten van eigendom in familiebedrijven ontstaat door een versnipperde markt waarbij ondernemings- en familierecht niet in een geïntegreerd advies worden aangeboden en dat kosten en emoties ervoor zorgen dat eigenaren niet tijdig handelen. Hierdoor blijven eigendom en opvolging in familiebedrijven kwetsbaar, wat de familie en het bedrijf kan schaden. Investeren in goede juridische afspraken is een voorwaarde voor de toekomst van (familie)bedrijven. Samenwerking tussen juridische disciplines is essentieel om te voorkomen dat familiebedrijven fouten maken die met het juiste advies eenvoudig hadden kunnen worden voorkomen.
 

Afronden en adviezen

In familiebedrijven hebben juridische vraagstukken invloed op familie, bedrijf en eigendom. Het meenemen van wetenschappelijke inzichten helpt in de (juridische) dienstverlening. Hoe kan het u helpen?

Adviezen aan familiebedrijven
Eigenaren van familiebedrijven doen er goed aan om eigendom en opvolging tijdig en zorgvuldig juridisch vast te leggen, waarbij zowel naar ondernemings- als familierecht wordt gekeken. Alhoewel het niet prettig is om na te denken over situaties als scheiding, onverwacht overlijden of faillissement, is het verstandig dit wél te doen. Bij een onverwacht overlijden van een eigenaar kan bijvoorbeeld onduidelijk worden welke familieleden aandelen erven en wie het bedrijf mag leiden. Door in rustige tijden duidelijke afspraken te maken en te kiezen voor een procesgerichte benadering waarin juridische, emotionele en relationele aspecten als één geheel worden gezien, blijft het bedrijf beter beschermd. Zoek daarom adviseurs die bereid zijn over hun eigen vakgrenzen heen samen te werken.
 
Adviezen aan niet-familiebedrijven
Ook niet-familiebedrijven profiteren van tijdige en duidelijke juridische afspraken over eigendom en besluitvorming. Bij niet-familiebedrijven ligt het risico eerder in onduidelijke verantwoordelijkheden tussen aandeelhouders, bestuur en management. Het is daarom belangrijk dat governance-structuren regelmatig tegen het licht worden gehouden en aangepast aan groei of veranderende marktomstandigheden zodat situaties zoals hierboven beschreven worden voorkomen.
 
Adviezen aan adviseurs
Juist omdat familie en bedrijf zo sterk met elkaar verweven zijn, is het belangrijk dat juristen niet vanuit één hokje denken. Advies waarin familierecht en ondernemingsrecht worden gecombineerd, geeft een vollediger beeld van wat er speelt binnen zo’n bedrijf. Door deze disciplines te laten samenwerken, kunnen familiebedrijven problemen rondom eigendom, zeggenschap en opvolging beter voorkomen en blijven ze stabieler groeien.
 

Bronnen

Comments

Post a Comment